Łysienie plackowate to choroba autoimmunologiczna. W jej przebiegu układ odpornościowy błędnie rozpoznaje mieszki włosowe jako obce i uruchamia reakcję zapalną, która je uszkadza.. Schorzenie może dotyczyć skóry głowy, brody, brwi, rzęs, a w cięższych przypadkach – całego ciała (wszystkich obszarów, na których rosną włosy). Jakie są pierwsze objawy i jak je rozpoznać?
Czy pierwsze objawy łysienia plackowatego są charakterystyczne?
Czy można jednoznacznie rozpoznać pierwsze objawy łysienia plackowatego? Początek choroby bardzo rzadko od razu skłania pacjentów do umówienia się na wizytę lekarską. Objawy są na tyle dyskretne, że wiele osób przez długi czas nie zwraca na nie uwagi. Pierwsze oznaki łysienia są zazwyczaj przypadkowym odkryciem – prześwit widoczny na czubku głowy, fragment skóry odsłonięty przy rozczesywaniu włosów czy niewielki ubytek w brodzie lub w łuku brwiowym. Z pozoru to drobiazg, który przestaje nim być, gdy włosy nie odrastają.
Jak wyglądają zmienione obszary w łysieniu plackowatym?
W pierwszym stadium skóra wygląda zdrowo. Nie występuje pieczenie, świąd ani łuszczenie. Ma gładką powierzchnię, jest miękka i lekko błyszcząca. Granice przerzedzenia włosów mają wyraźny kształt, najczęściej owalny lub okrągły (choć w bardziej rozległych postaciach łysienia plackowatego mogą się zlewać w nieregularne obszary). Miejsce, w którym doszło do ubytku włosów, sprawia wrażenie „czystego”, bez strupków, krostek czy rumienia.
Włosy wokół ogniska bywają krótkie i łamliwe, jakby odcięte tuż przy nasadzie. W niektórych przypadkach mają charakterystyczny wygląd – są ciemniejsze na końcu i cieńsze u podstawy. W dermatologii określa się je włosami wykrzyknikowymi. Taki obraz jest bardzo typowy i często pozwala specjaliście na postawienie wstępnego rozpoznania jeszcze przed wykonaniem badań dermatoskopowych.
Jak wygląda początek objawów na innych obszarach ciała?
Gdy łysienie plackowate rozpoczyna się w obrębie innych części ciała – na brodzie, brwiach lub rzęsach – pierwsze różnice są jeszcze subtelniejsze. Włoski stają się rzadsze, cieńsze i krótsze. Miejscami wyglądają tak, jakby ktoś „wyrwał” niewielki fragment łuku brwiowego lub niewielką partię zarostu.
W niektórych przypadkach chorobie towarzyszą zmiany na paznokciach – mówi się o naparstkowaniu paznokci. Płytka może tracić gładkość, pojawiają się na niej drobne, punktowe zagłębienia, nieregularne bruzdy lub matowy odcień powierzchni. Objawy w okolicy paznokci występują u mniejszej części pacjentów, lecz mają duże znaczenie diagnostyczne – często towarzyszą cięższym postaciom choroby.
Przeczytaj także: Jak zapobiegać wypadaniu włosów?
Czy łysienie plackowate wiąże się z typowym wypadaniem włosów?
Kiedy słyszymy termin „łysienie”, większość z nas od razu wyobraża sobie zakola, cofającą się linię włosów i pasma, które wypadają garściami. W przypadku łysienia plackowatego (mimo głównego członu nazwy) ogólny przebieg choroby jest inny.
Większość przypadków nasilonego wypadania włosów wynika z innych przyczyn niż autoimmunologiczne uszkodzenie mieszków włosowych obserwowane w łysieniu plackowatym.
Jak odróżnić poszczególne rodzaje problemów z wypadającymi włosami?
Łysienie telogenowe to najczęstszy rodzaj przejściowego wypadania włosów. Pojawia się w okresie zwiększonego narażenia na stres, w przewlekłych infekcjach, u kobiet po porodzie, odstawieniu antykoncepcji lub w wyniku niedoborów pokarmowych. Włosy wypadają równomiernie z całej powierzchni głowy. Pacjent zauważa ich większą ilość na szczotce, w odpływie prysznica albo na poduszce. Nie widzi jednak pojedynczych, gładkich obszarów bez włosów.
Łysienie androgenowe postępuje powoli (miesiącami/latami). U mężczyzn zaczyna się w okolicy czoła lub na czubku głowy, u kobiet wzdłuż przedziałka. Włosy stają się coraz cieńsze i krótsze, ale nie wypadają nagle w jednym miejscu. Skóra zachowuje naturalny wygląd, bez połysku i zmian zapalnych.
Łysienie trakcyjne pojawia się w miejscach narażonych na stałe naciąganie włosów, np. przy mocnych upięciach czy przedłużaniu. Ubytek ma kształt liniowy i najczęściej dotyczy linii czoła lub skroni. Skóra jest zdrowa, ale przy długotrwałym ucisku mieszki włosowe słabną i włosy przestają odrastać.
W łysieniu bliznowaciejącym dochodzi do trwałego uszkodzenia mieszków włosowych. W ich miejscu rozwija się proces zapalny, który stopniowo niszczy strukturę odpowiedzialną za wzrost włosa. Gdy mieszek zostanie zniszczony, organizm zastępuje go tkanką włóknistą – podobną do blizny.
Jak diagnozuje się łysienie plackowate?
Kiedy pacjent zgłasza się do dermatologa z problemem wypadających włosów, specjalista zbiera dokładny wywiad i wykonuje badanie trichoskopowe. Podczas przeprowadzania procedury lekarz może zauważyć dodatkowe cechy typowe dla łysienia plackowatego (takie, które nie są widoczne gołym okiem).
Do najczęstszych należą:
ciemne punkty widoczne w miejscu, gdzie włos ułamał się tuż przy powierzchni skóry;
żółte punkty, które oznaczają mieszki włosowe pozbawione łodygi (są częstym, ale nie całkowicie swoistym objawem łysienia plackowatego) – mogą też odpowiadać mieszkom wypełnionym łojem lub keratyną.
Czy łysienie plackowate można wyleczyć?
U pacjentów z łysieniem plackowatym włosy mogą odrastać samoistnie. Najpierw pojawia
się cienki, jasny meszek. Z czasem nabiera koloru i gęstnieje. To dowód, że mieszek włosowy pozostaje żywy, a proces zapalny stopniowo się wycisza.
Jeśli ogniska są liczne lub rozległe, dermatolog ocenia aktywność choroby i dobiera sposób terapii. Najczęściej stosuje się glikokortykosteroidy – miejscowo lub w postaci iniekcji. U części pacjentów wprowadza się fototerapię lub preparaty pobudzające wzrost włosów. W cięższych postaciach choroby lekarze sięgają po leki immunomodulujące, które modyfikują reakcję układu odpornościowego.
Niestety łysienie plackowate ma charakter nawracający, ale w wielu przypadkach można je skutecznie kontrolować.
Bibliografia
Darwin, E., Hirt, P. A., Fertig, R., Doliner, B., Delcanto, G., & Jimenez, J. J. (2018). Alopecia areata: review of epidemiology, clinical features, pathogenesis, and new treatment options. International Journal of Trichology, 10(2), 51-60.
Özdemir, A. K., Hayran, Y., & Aksoy, G. G. (2024). Alopecia areata incognito: A rare cause of hair loss in children. Türkderm: Türk Deri Hastalıkları ve Frengi Arşivi Turkderm: Turkish Archives of Dermatology and Venereology, 58(4), 125.
Todorova, L. (2024). Trichoscopy in the Diagnosis of Alopecia Areata. W: Dermatology - The Latest Research on Common Skin Diseases (red. S. Aghaei).
Al‐Dhubaibi, M. S., Alsenaid, A., Alhetheli, G., & Abd Elneam, A. I. (2023). Trichoscopy pattern in alopecia areata: A systematic review and meta‐analysis. Skin Research and Technology, 29(6), e13378.
Pelzer, C., & Iorizzo, M. (2024). Alopecia areata of the nails: diagnosis and management. Journal of Clinical Medicine, 13(11), 3292.
Abhijit, C., Agarwal, R., Chandrashekar, B. S., & Dhar, S. (2023). The Diagnostic Dilemma of Patchy Hair Loss. Indian Journal of Paediatric Dermatology, 24(1), 101-102.
Otlewska, A., Otlewska, A., & Szpotowicz, G. (2019). Alopecia areata. Paediatrics and Family Medicine, 15(4), 358.
Gaurav, A., Eang, B., & Mostaghimi, A. (2024). Alopecia areata. JAMA Dermatology, 160(3), 372-372.
